Sözlükler

Kuşkusuz çevirmenin geliştireceği araştırma stratejisi kaynakların güvenilirliğinin sorgulanması kadar, zaman kaybetmeden erişimi kolay ve en doğru bilgiyi sunan kaynaklara başvurulmasıyla da yakından ilgilidir. Buna bilgiyi ilk aktaran ya da sunan birincil kaynaklar olduğu kadar, bunlar üzerine  yazılmış ikincil kaynaklar da katkıda bulunur. Öte yandan bilgiye en kolay erişimi sağlayan bilgi kaynağı olarak sözlük, terminological dictionary, ansiklopedilerin çevirmenin işlemlerini kolaylaştıran yardımcı araçları olduğu ortada bir gerçektir. Bundan böyle, bilgi başvuru kaynaklarının türlerinin, içeriğinin ve dizin gibi bilgiye erişimi kolaylaştıran düzenlemelerin nasıl yapılıdığının bilinmesi, kaynakça düzeniyle veya sıralanışıyla ilgili ön bilgilerin içselleştirilmiş olması çevirmenin işlemlerini kolaylaştırdığı gibi çevirmenin profesyonelliğini de pekiştirir.


Bundan böyle amatörlükten profesyonelliğe geçiş sürecinde source text dışında çevirmenin başvuru kaynakları konusunda bilinç kazanması beklenir. Bu konuyla ilgili ipuçları şu şekilde sıralanabilir:


1. Başvuru Kaynaklarına erişim ve kaynakların güvenilebilirliği bilgisi


2. Kaynak seçimi konusunda bilinç: Bilginin en hızlı erişilebileceği kaynağın iç düzenlemesi, en ekonomik ve en kolay erişilebilir kaynağı seçme bilgi ve becerisinin kazanılması


3. Profesyonel bilgi: Çeviri yapılan yerin fiziksel koşullarının çeviri yapmaya uygun olup olmadığının incelenmesi gibi konular dışında çeviri stratejileri ve kararlan konusunda tutarlılık sağlayabilme becerisinin kazanılması


4. Ansiklopedik bilgi: Buna genel kültür bilgisi de denebilir. Bir başka deyişle çevirmenin genel kültür bilgisi ve güncel haberlere ilgisiyle ilişkilendirilebilir


5. Uzmanlaşma alanı ön bilgisi: Bu genellikle belli bir süre aynı alanda çeviri yapılması sonucunda edinilen bilgidir


6. İletişim kurma bilgi ve becerisi: Bilgisel olarak uzmana danışabilme ve iletişim kurabilme becerisi yanı sıra işverenle iletişim kurmanın yollarının bilinmesi


7. Çeviriye dönük bilgi teknolojileri ve bilgisayar yardımcı araçlarını kullanma, arşivleme ve terminoloji oluşturma bilgisi


8. Çevrimiçi ve çevrimdışı kaynaklarla ilgili bilgi.


Çeviride temel başvuru kaynakları sözlükler, eşanlamlı sözcükler sözlüğü (Thesaurus), ansiklopedik sözlükler, terim sözlükleri, bütünce eşleştirme araçları (concordance), ansiklopediler, ders kitapları vb. olarak sıralanabilir. Bu kaynaklar dilsel açıdan kaynak dilde yazılmış birincil kaynaklar, iki dilli kaynaklar, ara dilde yazılmış kaynaklar ve target language'de yazılmış kaynaklar olarak sıralanabilir.


Sözlükler, kaynak metnin çözümlemesinde birinci derecede işlev gören yardımcı araçlardır. Günümüzde ekonomik nedenler, bilginin hızla üremesi, bundan böyle basılı sözlüklerin yetersizliği veya her sene yeni baskı çıkarılması konusunda yaşanan sıkıntıların yanı sıra basılı haldeki sözlüklerin internet ortamına taşınması günümüzde basılı sözlüklerin artık işlevini yitirdiği düşüncesini akla getirebilir. Çeviride doğru ve güvenilir sözlüğe başvurulması kaynak ve erek dil edinciyle olduğu kadar çeviri edinciyle de doğrudan ilgilidir.


İkidilli Sözlükler


Türkiye’de sözlük alanında ilk çalışmaları başlatan James Redhouse olmuştur. Günümüzde sözlük çalışmalarını kurumsal olarak Türk Dil Kurumu, Dil Derneği gibi kimi kurumlar sürdürmektedir. İnternetin ve özellikle de akıllı cep telefonlarının yaygınlaşmasıyla fiziksel sözlüklerin yerini  sözlük uygulamaları almaya başlamıştır. Okyanusingilizce Çeviri Sözlüğü, kapsam ve nitelik açısından çevrimiçi sözlük uygulamaları için iyi bir örnektir.